Hoe beschreven vroeg-Nederlandse nieuwsmedia koloniale samenlevingen? Op welke manier beïnvloedden krantenartikelen over slavernij de houding van de maatschappij tegenover deze praktijk? Hoe beïnvloedde ‘de politiek’ achter de schermen vroeg-moderne nieuwsmedia? In welke mate gaven 18e-eeuwse nieuwsmedia (mede)vorm aan het leven in de Lage Landen? Hoe werd bericht over rampspoed?
Op dit eendaagse symposium laten vier vooraanstaande wetenschappers hun licht schijnen over vroegmoderne Nederlandse en globale nieuwsmedia, thematische en methodologische benaderingswijzen van dit onderwerp, en de toekomstige richting die dit veld opgaat. De Lage Landen, in politiek opzicht gezien gedecentraliseerd en in hoge mate verstedelijkt, vormden tussen ca.1600 and 1800 een vruchtbare voedingsbodem voor de ontwikkeling van een rijke variëteit aan gedrukte media, zoals kranten, geïllustreerde nieuwsbrieven, broadsheets en krantenadvertenties. In navolging van het verschijnen van de eerste competitieve kranten in de Lage Landen in 1618, vonden Nederlandse nieuwsmedia gretig aftrek bij een geletterd en politiek geëngageerd publiek dat hongerde naar diverse, tijdige en openlijk beschikbaar nieuws op gezette tijden. Ook overheden onderkenden al gauw de mogelijkheid van kranten als middel van inkomsten en een manier om te communiveren met de burger.
De Lage Landen bleken ook een uitzonderlijk rijke voedingsbodem te bieden aan het onderzoek naar vroeg-moderne Europese nieuwsmedia. De studie naar de nieuwsmedia uit in Europa is de laatste jaren tot bloei gekomen dankzij grootschalige pioniersprojecten zoals de omvangrijke en vroege digitalisering van Nederlandse kranten (Delpher, 2013), de Encyclopedie Nederlandstalige Tijdschriften (sinds ca.2008), en een uitgebreide verzameling van bibliographische en analytische studies in de Brill serie “Library of the Written Word” (2017-2023). Met deze belangrijke projecten als stevige basis voor toekomstig onderzoek en met het oog op de aanstaande pensionering van de Groninger media-historicus Joop Koopmans die een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan elk van deze projecten, biedt dit symposium studenten in Cultuurgeschiedenis tijdig een beschouwing van het veld, methodologische en thematische onderzoeksadviezen, en waardevolle lessen ten aanzien van de manier waarop we heden ten dage nieuwsmedia bestuderen, benaderen en gebruiken.
Programma
| 09:00 | Inloop/registratie, koffie & thee |
| 09:25 | dr. Meg Williams – Introductie |
| 09:30 | dr Nina Lamal – Achter de schermen. Politieke beïnvloeding in zeventiende-eeuwse kranten |
| 10:00 | dr. Rietje van Vliet – Journalisten en boodschappenjongens. De macht van de media in de 18e eeuw” |
| 10:30 | koffie & thee |
| 11:00 | prof. dr. Lotte Jensen – ‘Neêrlands Volk, helaas! Dan ramp op ramp beschoren?’ Rampen in de Nederlandse media in de achttiende eeuw |
| 11:30 | dr. Jan Koopman – Curaçao in het Nederlandse krantennieuws (1634-1795) |
| 12:00 | Slotbeschouwingen |
| 12:30 | Lunch en posterpresentaties |
| 13:30 | Einde |
De sprekers
Nina Lamal
Dr. Nina Lamal werkt als historisch onderzoeker bij het Huygens Instituut in Amsterdam. Nina’s onderzoek richt zich op de politieke, culturele en diplomatieke relaties tussen de 16e- en 17e-eeuwse Nederlanden, Italiaanse staten en het Heilige Roomse Rijk. Dr. Lamal leidt tevens het digitale project waarin de correspondentie van diplomaat Alvise Contarini (1624-1625) verwerkt wordt en is tevens editor van de correspondentie van diplomaat Christofforo Suriano en heeft in 2023 het boek Italian Communication on the Revolt in the Low Countries bij Uitgeverij Brill gepubliceerd.
Rietje van Vliet
Dr. Rietje van Vliet is expert op het gebied van Nederlandse literatuur en boekgeschiedenis. De publicatie Elie Luzac: Boekverkoper van de Verlichting (Uitgeverij Vantilt, 2005) and het daaruit voortvloeiende onderzoek van dr. van Vliet heeft de interconnectie tussen cultuur en nieuwsmedia tijdens de lange 18e eeuw voor het voetlicht gebracht. Rietje van Vliet is momenteel hoofdredacteur van Mededelingen van de Stichting Jacob Campo Weyerman and Accolade (voorheen Nieuw Letterkundig Magazijn) en tevens hoofdredacteur van de digitale Encyclopedie Nederlandstalige Tijdschriften .
Lotte Jensen
Lotte Jensen is hoogleraar Nederlandse literatuur- en cultuurgeschiedenis aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Professor Jensen doet onderzoek naar de rol van cultuur bij rampen en identiteitsvorming. Naast hoofdonderzoeker van het door NWO gesteunde Zwaartekracht-programme Adapt! (onderzoeksproject naar het aanpassingsvermogen van de maatschappij in tijden van crisis) is professor Jensen lid van a member of the Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen en voorzitter van de Werkgroep de Moderne Tijd. In 2024 werd aan Lotte Jensen de Visser-Neerlandia Prijs toegekend voor haar bijdragen aan de Nederlandse taal en cultuur.
Joop Koopmans
Dr. Joop W. Koopmans is historicus en Universitair Hoofddocent Vroegmoderne Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen. Dr. Koopmans onderzoek richt zich op de geschiedenis van politiek en media binnen Europa en de Caraïbische wereld. Dr. Koopman is tevens voorzitter van het Keninklik Frysk Genoatskip / Koninklijk Fries Genootschap.
Deelname
Kosteloos, maar aanmelden vooraf is nodig via deze link.
ECTS
Registreer via het Huizinga Instituut om dit symposium als student bij te wonen en 1 ECTS te verdienen. PhDs en Research Master studenten die verbonden zijn aan een van de nationale onderzoekscholen kunnen voor deelname 1 ECTS verdienen door.
- het symposium bij te wonen èn
- de voorbereidende literatuur door te nemen èn
- een posterpresentatie te verzorgen èn
- na afloop een reflectieverslag op te sturen.
Het doel voor studenten is om door middel van bovenstaande activiteiten aan te tonen dat :
- zij bekend zijn met de ontwikkelingen, alsmede van de kernbegrippen en projecten op het gebied van vroegmoderne, en in het bijzonder Nederlandse, mediageschiedenis en hoe dit zich verhoudt tot en bijdraagt aan speerpunten van het Huizinga Instituut zoals culruurgeschiedenis, kennisgeschiedenis, de geschiedenis van drukwerk, micro-geschiedenis, gender-geschiedenis, omgeveingsgeschiedenis en de geschiedenis van slavernijen
- zij een beter begrip hebben van en meer kundigheid in het analyseren en contextualiseren van vroegmoderne nieuwsmedia als bronnen: ïn het bijzonder van genres, materialen, productie, consumptie, gebruik, en overdracht
- begrip hebben van de grote verscheidenheid van manieren waarop vroegmoderne nieuwsmedia werden gevormd door de vroegmoderne samenleving
- begrip hebben van verschillende methodologische benaderingen om vroegmoderne nieuwsmedia te bestuderen, vanuit een Nederlands perspectief
Studenten wordt gevraagd ter voorbereiding van dit symposium:
- de volgende artikelen te lezen
- Arthur der Weduwen, Dutch and Flemish Newspapers of the 17th Century, 1618-1700 (Leiden: Brill, 2017), 5-32 and 76-88 [recommended: 33-75]. (39pp [83 pp]). Link (institutionele toegang nodig)
- Joop Koopmans, “The 1755 Lisbon Earthquake and Tsunami in Dutch News Sources: the Functioning of Early Modern News Dissemination”, in in Early Modern Media and the News in Europe: Perspectives from the Dutch Angle (Leiden: Brill, 2018), 243-64 [recommended: other essays in volume]. (21p). Link (institutionele toegang nodig)
- en tenminste één van onderstaande artikelen:
- Nina Lamal, “The Role of Ambassadresses in Early Modern Diplomacy: The Promise of Digitised Seventeenth-Century Dutch Newspapers”, Early Modern Low Countries1 (2025), 88-100. (12pp.) Link
- Rietje van Vliet, “De uitvinding van het ‘tijdgeschrift’. Notities bij de Encyclopedie van Nederlandstalige Tijdschriften”, Mededelingen van de Stichting Jacob Campo Weyerman 42 (2019), 122-35 (13pp.) Link
- gedigitaliseerde Nederlandse kranten uit de 17e en 18e eeuw te gebruiken via Delpher.nl en daaruit één artikel te kiezen dat op basis van chronologie, locatie, thema of op andere wijze relevant is voor hun onderzoek. Students dienen hiervoor bronnen te gebruiken als de Encyclopedie nederlandstalige tijdschriften of Der Weduwen’s Dutch and Flemish Newspapers of the 17th Century [instituitonele login nodig] om het geselecteerde nieuwsitem krtisich te contextualiseren: in welke krant verscheen het, door wie werd deze gedrukt, wanneer, waar en voor wie, etc.? Studenten kunnen vervolgens de contextualisatie van het door hen geselecteerde nieuwsitem presenteren middels een poster die tijdens de lunch na het symposium zal worden gepresenteerd. Deze posters dienen per e-mail aangeleverd te worden uiterlijk 28 mei om 13:00 uur.
- Na het symposium, dienen studenten een reflectieverslag van max. 1000 woorden in te dienen waarin zij verwoorden welke inzichten de selectie, contextualisering. bespreking, presentatie en discussie van het door hen geselecteerde niuwsitem heeft opgeleverd voor hun onderzoek.
Beoordeling
De poster en het reflectieverslag zullen door de symposiumorganisatoren beoordeeld worden naar de mate waarin de student voldoet aan de volgende criteria:
- duidelijk en gestructureerd engagement met het thema, de sleutelteksten en/of de concepten;
- een duidelijke beschrijving van het eigen onderzoek van de student en de link met het thema;
- een uitgebreide en weldoordachte bronkritiek van het gekozen nieuwsitem;
- een doordacht, origineel en kritisch reflectieverslag;
- correcte spelling en grammatica en toepasselijk academisch taalgebruik;
- correcte en zorgvuldige verwerking van literatuur (annotatie en verantwoording)
In geval de einduitslag onvoldoende is, zal een eenmalige herkansing mogelijk zijn, vast te stellen in overleg met het Huizinga Instituut en de beoordelaars.